12 fevral

Azərbaycanda olan hadisələr

1931 – Rusiya İmperator ordusunun tam artilleriya generalı, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin Müstəqillər fraksiyasının üzvü, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Hərb naziri, Azərbaycan SSR hərbi xadimi Səməd bəy Sadıx bəy oğlu Mehmandarov 74 yaşında vəfat edib (d. 1856).

1992 – Şri-Lanka Azərbaycanın müstəqilliyini tanıyıb.


Dünyada olan hadisələr

1049 – Qraf Bruno fon Eguisheim-Daqsburq 152-ci Papa seçilib və IX Leo adını alıb.

1111 – Papa II Pasxaliy Müqəddəs Roma İmperatoru V Henrixin tacqoyma mərasimindən imtina edib, bundan sonra imperator papanı həbs edib və onu Romadan sürgün edib.

1429 – Yüz illik müharibə: Orlean mühasirəsi zamanı İngilislər Rouvray döyüşündə fransızları məğlub ediblər.

1429 – Şampani və Lotaringiya sərhəddindəki Domremi kəndindən olan 17 yaşlı bir qız Vaukulyor şəhərinin kapitanı Robert de Baudrikurta müraciət edərək deyib ki, Orleandan mühasirəni qaldırmaq, dofini taxtına qovuşdurmaq və işğalçıları qovmaq məhz onun taleyinə yazılıb. Janna d'Ark dastanı belə başlayıb.

1461 – Qırmızı və Ağ qızılgüllərin müharibəsi: Müqəddəs Albanların ikinci döyüşü. Lankastr ordusu Uorvik qrafının komandanlığı altında York ordusunu məğlub edbi və Uorvikin əsiri olan Kral VI Henrixi azad edib.

1502 – Xristianlığı qəbul etməyən mavrlar Kastiliyadan qovulublar.

1541 – İspan konkistadoru və Çilinin ilk qubernatoru Pedro de Valdivia tərəfindən Santyaqo-de-Çili şəhərinin əsası qoyulub.

1593 – İmjin müharibəsi: Kwon Yul komandanlığı altında 3000 Koreya əsgəri Hyangju qalası uğrunda döyüşdə təxminən 30.000 Yapon ordusunu məğlub edib.

1797 – Jozef Haydn tərəfindən yazılmış "Tanrı, Kayzeri qoru" himni ilk dəfə səsləndirilib və bu, Avstriya İmperiyasının dövlət himni olub.

1810 – Napoleon Bonapart 1994-cü ilə qədər fəaliyyət göstərən yeni cinayət məcəlləsini təsdiqləyib.

1818 – Çili müstəqilliyini elan edib.

1832 – Ekvador Qalapaqos adalarını ilhaq edib.

1855 – Miçiqan Dövlət Universitetinin əsası qoyulub.

1865 – Dmitri Mendeleyev "Spirtin su ilə birləşməsi haqqında" dissertasiya müdafiə edib. Çoxları əmindir ki, o, rus arağı reseptinin əsasını qoyub.

1898 – İlk avtomobil qəzasının qurbanı: Henry Lindfield öz avtomobilində qəzaya düşərək həyatını itirib.

1908 – Dünyada ilk avtomobil yarışları Nyu-Yorkda başlayıb.

1909 – Qaradərili əhalinin hüquqlarını qorumaq üçün əsası ABŞ-ın əsas ictimai təşkilatı olan Rəngli İnsanların İnkişafı üzrə Milli Assosiasiya yaradılıb. Hazırda dünyanın ən qədim və ən nüfuzlu vətəndaş hüquqları təşkilatlarından biridir.

1912 – 6 yaşlı Çin imperatoru Puyi taxtdan salınıb. Beləliklə, iki min illik Çin İmperiyası və 267 illik Mançu sülaləsinin hakimiyyəti sona çatıb.

1912 – Çində Qriqorian təqvimindən istifadəyə başlanılıb.

1920 – Türkiyə Qurtuluş Savaşı: Türk Silahlı Qüvvələri Fransanın hakimiyyəti altında olan Kahramanmaraşı azad edib.

1925 – Qazax MSSR-in tərkibində Qaraqalpaq Muxtar Vilayəti yaradılıb.

1929 – Stalin tərəfindən sürgün edilən keçmiş müharibə komissarı Trotski "İlyiç" adlı gəmi ilə İstanbula gəlib.

1934 – Avstriyada vətəndaş müharibəsi başlayıb.

1939 – Peru milli futbol komandası Amerika Kubokunu qazanıb.

1941 – Penisilin ilk dəfə bir xəstəni müalicə etmək üçün uğurla istifadə edilib.

1942 – Dövlət Müdafiə Komitəsinin qərarı ilə V.Q.Qrabinin rəhbərlik etdiyi komanda tərəfindən hazırlanmış 76 mm-lik diviziya silahı ZIS-3 xidmətə qəbul edilib. Bu silah İkinci Dünya Müharibəsinin ən kütləvi silahı olub və dünyada konveyer üsulu ilə istehsal edilən ilk silah olub.

1943 – 37-ci və 18-ci ordular Şimali Qafqaz Cəbhəsinin 46-cı ordusunun qüvvələrinin bir hissəsi ilə birlikdə, partizanların dəstəyi ilə Krasnodar şəhərini azad ediblər.

1944 – Kanarisin başçılıq etdiyi əməliyyatların bir sıra uğursuzluqlarından sonra Hitler Kanarisin vəzifəsindən uzaqlaşdırıldığını, eləcə də Abverin böyük hissəsinin SS-in İmperator Təhlükəsizlik Baş İdarəsinə təyin edildiyini elan edib. İstefadan sonra Kanaris Lauenstein qalasına yerləşdirilib və oradan çıxması qadağan edilib.

1944 – Leninqrad-Novqorod əməliyyatı: Leninqrad Cəbhəsinin 67-ci Ordusunun birləşmələri Volxov Cəbhəsinin qoşunları və partizanların dəstəyi ilə Luqa şəhərini azad edib.

1945 – Peru Almaniyaya müharibə elan edib.

1945 – Qərbi Karpat əməliyyatı: 4-cü Ukrayna Cəbhəsinin 1-ci Qvardiya və 38-ci Ordularının birləşmələri Moravska-Ostrava bölgəsinin kənarında düşmənin güclü müqavimət mərkəzi olan Bielsko-Biala şəhərini ələ keçirib.

1945 – Budapeşt əməliyyatı: 2-ci Ukrayna Cəbhəsinin qoşunları Budapeştin qərb hissəsində düşmənin müqavimətini qıraraq kral qalasını və köhnə qalanı tutublar.

1946 – Müttəfiq qüvvələr tərəfindən ələ keçirilən alman sualtı qayıqlarını, əsasən Şimali İrlandiyanın Leesahally və Loch Reahan, Şotlandiyanın dərin limanlarında məhv etmək üçün "Ölü işıq" əməliyyatı tamamlanıb. Təslim olan 154 sualtı qayıqdan 121-i məhv edilib, qalan 33-ü müttəfiqlər arasında bölüşdürülüb.

1947 – Sıxote-Alin dağlarına (SSRİ) Sıxote-Alin meteoriti düşüb.

1949 – "Müsəlman Qardaşları" beynəlxalq dini-siyasi birliyinin yaradıcısı Həsən əl-Bənna Qahirədə güllələnib, onun qatili isə heç vaxt tutulmayıb.

1950 – Aralıq dənizi regionunda yerləşən 23 Avropa televiziya və radio şirkəti Böyük Britaniyanın Devon ştatının Torkvi kurort şəhərində keçirilən konfransda dünyanın ən böyük milli yayım təşkilatları birliyi olan Avropa Yayım Birliyini yaradıb. EBU illik Eurovision Mahnı Müsabiqəsi, Junior Eurovision Mahnı Müsabiqəsi və Eurovision Rəqs Müsabiqəsinin təşkilatçısıdır.

1955 – SSRİ Nazirlər Sovetinin qitələrarası ballistik raketin sınağı və Yerin süni peyklərinin buraxılması üçün poliqonun yaradılması haqqında – SSRİ Nazirlər Sovetinin 5 saylı tədqiqat və sınaq poliqonunun yaradılması haqqında 292-181 saylı fərmanı qəbul edilib. Tikinti yeri kimi Qazaxıstan seçilib. 1961-ci ildən sınaq meydançası Baykonur Kosmodromu kimi tanınıb.

1957 – Robert Ventorf Yerdəki ən sərt materiallardan biri olan borazonu (kub bor nitridi) əldə edib.

1958 – Çində Böyük Sıçrayış siyasətinin bir hissəsi olaraq, zərərvericilərə qarşı kütləvi mübarizə kampaniyası başladılıb. Kampaniyanın ideyası “dörd zərərvericini” – siçovulları, ağcaqanadları, milçəkləri və sərçələri məhv etmək idi. Sərçələrə qarşı kampaniya ən kütləvi xarakter alıb.

1961 – Sovet İttifaqında Venera planeti istiqamətində avtomatik planetlərarası "Venera-1" stansiyası buraxılıb. “Venera-1” Venera planetinə yaxın uçan ilk kosmik aparat olub.

1968 – Vyetnam Müharibəsi: Cənubi Koreya desantları Pyeong-Hi və Pyeong-Hat kəndlərində 79 dinc sakini öldürüblər.

1973 – “Mars-5” sovet kosmik aparatı uğurla Mars orbitinə daxil olub.

1979 – Air Rhodesia aviaşirkətinə aid Vickers Viscount təyyarəsi Solsberidən havaya qalxdıqdan az sonra Karib bölgəsində Zimbabveli üsyançılar tərəfindən Strela-2 raketi ilə vurulub. Təyyarədə olan 59 nəfərin hamısı həlak olub.

1979 – İlk sovet okeanoqrafik peyki olan Kosmos-1076 orbitə buraxılıb.

1990 – Düşənbədə (Tacikistan) hökumət qüvvələri ilə müxalifət arasında siyasi qarşıdurma başlayıb və bu, vətəndaş müharibəsinə səbəb olub.

1991 – Ukrayna SSR Ali Soveti "Krım Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının bərpası haqqında" Qanunu qəbul edib.

1992 – Monqolustan Konstitusiyası qüvvəyə minib.

1994 – Dörd oğru Norveç Milli Qalereyasından Edvard Munkun "Fəryad" rəsm əsərini oğurlayıblar.

1994 – Türkiyədə Tuzla vağzalında zibil qutusuna qoyulmuş saatlı bombanın partlaması nəticəsində 5-i ehtiyatda olan zabit və biri mülki şəxs olmaqla 6 nəfər həyatını itirib. Mülki vətəndaşlar da daxil olmaqla 29 nəfər yaralanıb.

1999 – ABŞ Senatı Bill Klintonun Monika Levinski ilə cinsi əlaqəsi ilə bağlı yalan şahidlik ittihamı ilə impiçmenti rədd edib.

1999 – Polşa yazıçısı Henrik Sienkiyeviçin “Od və qılıncla” romanı əsasında (“Trilogiya”nın birinci hissəsi) rejissor Yeji Hofmanın 4 seriyadan ibarət tarixi Polşa mini-serialının premyerası olub.

2001 – NEAR Shoemaker kosmik gəmisi 433 Eros asteroidinin səthinə enib.

2002 – Xürrəmabad (İran) yaxınlığında Tu-154 təyyarəsinin qəzaya uğraması nəticəsində 119 nəfər həlak olub.

2002 – Haaqadakı Keçmiş Yuqoslaviya üzrə Beynəlxalq Hərbi Cinayətlər Tribunalında Yuqoslaviya Federativ Respublikasının keçmiş prezidenti Slobodan Miloseviçə qarşı hərbi cinayətlərdə ittiham olunan dinləmələr başlayıb.

2008 – Şirazda Hüseyniyyə-Şohada məscidində partlayış olub. Hadisə nəticəsində 12 nəfər ölüb, 202 nəfər yaralanıb.

2009 – Bombardier Q400 Buffalo (ABŞ) yaxınlığındakı Klarensdə yaşayış binasına çırpılıb. Təyyarədə olan 48 nəfərin hamısı, həmçinin evin bir sakini həlak olub.

2009 – Zillur Rəhman səsvermə olmadan Banqladeşin prezidenti elan edilib.

2010 – Əfqanıstanda 2001-ci ildə müharibə başlayandan bəri koalisiya ordusunun ən böyük hücum əməliyyatı (Moştarak) başlayıb.

2010 – Alabama ştatının Huntsville şəhərindəki Alabama Universitetinin biologiya professoru Emi Bişop biologiya fakültəsinin iclasında atəş açaraq 3 nəfəri öldürüb, 3 nəfəri yaralayıb.

2012 – Zambiya milli futbol komandası Afrika Millətlər Kubokunu qazanıb.


Bayramlar və xüsusi günlər

  • Darvin Günü
  • Qırmızı Əl Günü (Uşaq Əsgərlərin İstifadəsinə Qarşı Beynəlxalq Gün)
  • Venesuelada Gənclər Günü.
  • Myanmada Birlik Günü

Doğumlar

41 – Tiberius Klavdi Sezar Britannik, Roma imperatoru Klavdiyin oğlu (55-ci ildə zəhərlənərək öldürülüb).

1074 – Konrad, Almaniya kralı (1087-1098) və İtaliya kralı (1093-1098) (ö. 1101).

1665 – Rudolf Yakob Camerarius, alman həkim və botanik (ö. 1721).

1809 – Çarlz Darvin, ingilis təbiətşünası və səyyahı, canlı orqanizmlərin inkişafının təkamül nəzəriyyəsinin (darvinizm) müəllifi (ö. 1882).

1809 – Abraham Linkoln, ABŞ-ın 16-cı prezidenti (1861-1865) (1865-ci ildə öldürülüb).

1814 – Cenni fon Vestfalen, alman siyasətçisi, Karl Marksın həyat yoldaşı (ö. 1881).

1839 – Viktor Vasilenko, rus və ukraynalı etnoqraf, statistik, “Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti”nin müəlliflərindən biri (ö. 1914).

1877 – Louis Renault, fransız sənayeçisi, Renault şirkətinin həmtəsisçisi (ö. 1944).

1881 – Anna Pavlova, rus balet artisti, 20-ci əsrin ən böyük balerinalarından biri (ö. 1931).

1893 – Ömər Nelson Bredli, amerikalı general, Ordu Baş Qərargahının rəisi, ABŞ Birləşmiş Qərargah Rəisləri Komitəsinin ilk sədri (ö. 1981).

1899 – Yohan Qröttumsbroten, Norveçli Nordik birləşmiş atlet və xizəkçi, üçqat Olimpiya çempionu (ö. 1983).

1911 – Bəhram Mansurov, Azərbaycan tarzəni, Azərbaycan SSR xalq artisti (1978) (ö. 1985).

1932 – Rami Qaripov, Başqırdıstan şairi (ö. 1977).

1942 – Ehud Barak, İsrailin baş naziri (1999-2001).

1944 – Vlastimil Qort, Çexoslovakiya və Alman şahmatçısı, qrossmeyster.

1944 – Claudia Mori (əsl soyadı Moroni), italyan müğənni, kino aktrisası və televiziya prodüseri, Adriano Çelentanonun həyat yoldaşı.

1946 – Ajda Pekkan, Türkiyəli pop müğənni və aktrisa. Türkiyədə, Türk pop musiqisinin "Superstar"ı olaraq tanınır.

1954 – Philip Zimmerman, amerikalı proqramçı, PGP yaradıcısı.

1964 – Təbriz Xəlilbəyli, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Qarabağ müharibəsi şəhidi. Azərbaycanın xalq şairi Xəlil Rzanın oğlu (ö. 1992).

1969 – Stiv Bakli, britaniyalı nizə atıcı, üçqat Olimpiya mükafatçısı.

1975 – Regla Torres, kubalı voleybolçu, üçqat Olimpiya çempionu (1992, 1996, 2000), FIVB-yə görə 20-ci əsrin ən yaxşı voleybolçusu.

1987 – Meqan Aqosta, kanadalı xokkeyçi, üçqat Olimpiya çempionu (2006, 2010, 2014).