ZAMANLA SINANMIŞ DOSTLUQ: STRATEJİ ƏMƏKDAŞLIQ VƏ GƏLƏCƏYƏ BAXIŞ
Siyasət

ZAMANLA SINANMIŞ DOSTLUQ: STRATEJİ ƏMƏKDAŞLIQ VƏ GƏLƏCƏYƏ BAXIŞ

Azərbaycan və Çin arasında diplomatik əlaqələrin qurulmasının 32 ili tamam olur

Geosiyasi mənzərələrin davamlı olaraq dəyişdiyi bu dünyada Azərbaycan və Çin arasında əlaqələrin tarixi dayanıqlı strateji əməkdaşlıq və qarşılıqlı hörmətin nümunəsi kimi diqqət çəkir. Azərbaycan və Çinin keçdiyi yolu bu günə qədər müasir dünyanın çağırışları ilə çiyin-çiyinə durduqları məqamadək nəzərdən keçirmək məqsədəuyğun olardı.

Azərbaycan-Çin münasibətlərinin başlanğıcı qədim İpək Yolunun - Şərqlə Qərbi birləşdirən bu tarixi ticarət marşrutunun müasir Azərbaycan ərazisindən keçdiyi dövrlərə qədər uzanır. Bu ticarət yolu iki ölkə xalqları arasında ilk təmasların qurulmasına səbəb olan mədəni mübadiləni də özündə ehtiva edərək mədəniyyətlərarası qarşılıqlı anlaşmanı və hörməti dərinləşdirib.

Azərbaycan ilə Çin arasında diplomatik əlaqələr rəsmi olaraq 1992-ci il aprelin 2-də, ölkəmizin müstəqilliyinin yenidən bərpasından qısa müddət sonra quruldu. Ancaq ulu öndər Heydər Əliyev xalqın təkidli xahişi ilə yenidən hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra bu münasibətlər real məzmun və dəyər kəsb etdi. Bu, münasibətlərin inkişafında yeni mərhələ oldu. Ümummilli liderin 1994-cü ilin mart ayında Çinə etdiyi səfər çərçivəsində bir sıra ikitərəfli sazişlərin imzalanması gələcək əməkdaşlığın əsasını qoydu. O vaxtdan bəri Azərbaycan ilə Çin arasında münasibətlər yalnız möhkəmlənib, siyasi dialoqdan iqtisadi əməkdaşlığa, mədəni mübadilələrdən təhsil proqramlarına qədər müxtəlif formaları əhatə edərək zamanın sınaqlarından uğurla çıxıb. Qarşılıqlı səfərlərlə və imzalanmış sazişlərlə gücləndirilmiş diplomatik əlaqələr dəyişən qlobal şəraitə uyğunlaşaraq və müasir dövrün çağırışlarına cavab verərək inkişaf etməyə və genişlənməyə davam edən strateji tərəfdaşlıq üçün möhkəm zəmin yaradır.

Yüksək səviyyədə reallaşdırılan bir çox səfərlər, o cümlədən Prezident İlham Əliyevin Çinə səfərləri hər iki ölkə üçün bu münasibətlərin əhəmiyyətini bir daha göstərir. Bu gün də Azərbaycan və Çin qarşılıqlı əlaqələri gücləndirməyə hazır olduqlarını nümayiş etdirərək çoxşaxəli əsasda dialoq və əməkdaşlığı davam etdirməyi vacib bilir, münasibətlərin strateji tərəfdaşlığa yüksəldiyinə böyük dəyər verir. Bu tarixi dostluğu və tərəfdaşlığı davam etdirərək Azərbaycan və Çin gələcəyə çox nikbinliklə baxır və münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsi və dərinləşdirilməsi üçün səylərini davam etdirirlər.

Ulu öndər Heydər Əliyevin müdrik və uzaqgörən siyasətinin məharətlə, zəmanəmizin yeni çağırışlarına uyğun davam etdirilməsi, yüksək səviyyədə keçirilən mütəmadi görüşlər əməkdaşlığın daha da genişlənməsinə səbəb oldu. Əhəmiyyətli mərhələ cənab İlham Əliyevin 2015-ci ildə Çinə səfəri zamanı "Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsü çərçivəsində qarşılıqlı anlaşma memorandumu imzalandı. Bu sənəd iki ölkənin qlobal və regional layihələri birgə irəli aparmaq və iqtisadi inkişafı təşviq etmək, həmçinin beynəlxalq təhlükəsizliyi gücləndirmək istiqamətində qarşılıqlı səylərin rəmzinə çevrildi.

Azərbaycan və Çin arasında müxtəlif beynəlxalq platformalarda, məsələn, Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatında olan qarşılıqlı fəaliyyət ölkələrin təhlükəsizlik və iqtisadi inkişaf sahəsində ortaq maraqlarını əks etdirir. Hər iki dövlət qlobal çağırışların həllində birgə işləməyə hazır olduqlarını nümayiş etdirərək çoxqütblü dünyanın əhəmiyyətini və ədalətli beynəlxalq nizamı dəstəkləyir.

Beləliklə, Azərbaycan və Çin arasında diplomatik münasibətlər və siyasi əməkdaşlıq qarşılıqlı hörmət və etimad prinsipləri üzərində qurulmuş ikitərəfli əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsi üçün möhkəm təməl qismində çıxış edir.

Azərbaycan və Çin arasında iqtisadi münasibətlər diplomatik və siyasi əlaqələrin möhkəmlənməsi fonunda dinamiklik və sürətli inkişaf xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Bu istiqamətdə ən önəmli məqam Azərbaycanın Çin tərəfindən təklif olunan "Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsündə fəal iştirakı oldu. Avrasiya qitəsində nəqliyyat və infrastruktur layihələrinin inşasını əhatə edən bu təşəbbüs iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlıq və investisiya üçün yeni imkanlar açır.

Prezident İlham Əliyevin müdrik siyasəti və ölkəmizin malik olduğu strateji coğrafi mövqeyi sayəsində ölkəmiz "Bir kəmər, bir yol" layihəsinin həyata keçirilməsində mühüm rol oynayır, Şərq ilə Qərbi "Orta Dəhliz" vasitəsilə birləşdirir. Bu dəhliz təkcə regionun iqtisadi inkişafına kömək etmir, həm də Azərbaycan və Çin arasında ticari-iqtisadi əlaqələri gücləndirir, hər iki ölkəni nəqliyyat və logistika sahəsində mühüm tərəfdaş edir.

"Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsü çərçivəsində əməkdaşlıq nəqliyyat sektorunu aşaraq energetika, telekommunikasiya, yüksək texnologiyalar və digər sahələri də əhatə edir. Azərbaycan və Çin iqtisadi inkişafı və yeni iş yerlərinin yaradılmasına kömək edən birgə layihələri fəal surətdə həyata keçirir. Qarşılıqlı investisiyalar artmaqda davam edir, biznes üçün yeni perspektivlər açılır, ölkələr arasında iqtisadi əlaqələr möhkəmləndirilir.

İqtisadi əməkdaşlıq kontekstində Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Hikmət Hacıyevin Çin televiziyası "Phoenix"ə verdiyi müsahibədə vurğuladığı kimi, Azərbaycan dəniz ticarət limanlarının genişləndirilməsi, dəmir yollarının modernləşdirilməsi və yükdaşımaların həcminin davamlı artması sayəsində Cənubi Qafqazda mühüm nəqliyyat-logistika mərkəzinə çevrilir. Dövlət rəsmisi qeyd edib ki, bu səylər əsasən Çinlə əməkdaşlıq sayəsində həyata keçirilir və "Orta Dəhliz" iqtisadi inkişaf baxımından yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütöv region üçün strateji əhəmiyyətə malikdir.

Göründüyü kimi, Azərbaycan ilə Çin arasında iqtisadi tərəfdaşlıq və investisiyalar ikitərəfli münasibətlərin dərinləşməsi fonunda inkişaf etməkdə davam edir. "Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsü və "Orta Dəhliz" üzərində fəal iş ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin daha da gücləndirilməsi üçün yeni perspektivlər açır, onların ümumi rifahına xidmət edir. Nəqliyyat və logistika Azərbaycan və Çin arasında əməkdaşlığın əsas sahələrindən biridir. Azərbaycanın Şərq ilə Qərb arasında mühüm geosiyasi mövqeyi "Orta Dəhliz"in inkişafında açar rol oynayır. Azərbaycanda infrastrukturun inkişafı, liman və dəmir yolu marşrutlarının təkmilləşdirilməsi Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların həcminin artırılmasına və nəqliyyat axınlarının effektivliyinə birbaşa təsir göstərir. Azərbaycandan keçən "Orta Dəhliz" beynəlxalq ticarət üçün daha cəlbedicidir, məhsulların Çindən Avropaya və əks istiqamətdə daha qısa və iqtisadi baxımdan sərfəli yolla daşınması üçün gözəl fürsətlər təqdim edir. Bu, bir tərəfdən Azərbaycan iqtisadiyyatının daha da inkişaf etməsinə əlavə dividendlər gətirir, digər tərəfdən isə bütövlükdə Cənubi Qafqaz regionunun tərəqqisinə müsbət təsir göstərir, ölkələr arasında ticari və iqtisadi əlaqələri möhkəmləndirir. "Orta Dəhliz"in inkişafı kontekstində Hikmət Hacıyev müsahibəsində Azərbaycanın dəniz limanlarını genişləndirilməsinə, yeni gəmilərin tikilməsinə və dəmir yolu infrastrukturunun təkmilləşdirilməsinə yönəlmiş səylərini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu addımlar Azərbaycanı regionda mühüm nəqliyyat və logistika mərkəzinə çevirir ki, bu da Çinlə sıx əməkdaşlıq olmadan mümkün deyil.

Həmçinin qeyd etmək lazımdır ki, "Orta Dəhliz" yalnız Azərbaycan və Çin üçün deyil, qlobal ticarətə alternativ və effektiv marşrutlar təklif edir. Cari geosiyasi çağırışlar və dünya iqtisadiyyatındakı dəyişikliklər kontekstində layihə xüsusi aktuallıq qazanır, beynəlxalq daşımalar üçün etibarlı və təhlükəsiz yollar təklif edir. Göründüyü kimi, nəqliyyat və logistika sahələri Azərbaycan-Çin əməkdaşlığının əsas aspektləri olaraq qalır, burada "Orta Dəhliz" iki ölkənin strateji tərəfdaşlığının rəmzi kimi çıxış edir. Bu layihəni inkişaf etdirərək Azərbaycan və Çin həmin nəqliyyat marşrutu ilə əlaqələndirilən regionların beynəlxalq iqtisadi rifahına əhəmiyyətli töhfə verir.

Azərbaycan-Çin mədəni və humanitar əlaqələri iki ölkə arasında münasibətlərin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır, dərin qarşılıqlı hörmət və bir-birinin tarixi, ənənələri və müasir həyatına marağın əks olunmasını təmin edir. Bu əlaqələr xalqlar arasında dostluğun gücləndirilməsinə kömək edir, qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq üfüqlərini genişləndirir.

Məsələn, Azərbaycanda Konfutsi İnstitutunun açılması Çin dilinin və mədəniyyətinin yayılmasında mühüm bir addım oldu. İnstitut yalnız azərbaycanlılar üçün Çin dilini öyrənmək imkanları təqdim etməklə kifayətlənmir, həm də Çin tarixi, ənənələri və müasirliyini dərindən anlamağa kömək edən müxtəlif mədəni tədbirlər təşkil edir. Təhsil və mədəniyyət sahəsində belə əməkdaşlıq ölkələr və xalqlar arasında dostluq bağlarının möhkəmlənməsinə yardım edir. Mədəni və humanitar əlaqələrin inkişafı daha geniş dialoq və qarşılıqlı anlaşmanın yaradılmasına töhfə verir ki, bu da şübhəsiz, Azərbaycan-Çin münasibətlərini möhkəmləndirir və zənginləşdirir. Mədəni mübadilə və humanitar sahədə əməkdaşlıq Azərbaycan və Çinin daha da yaxınlaşmasına kömək edəcək, mədəni dialoqun beynəlxalq arenada dostluq və tərəfdaşlıq münasibətlərinin gücləndirilməsindəki əhəmiyyətini artıracaq.

Təhsil və elm Azərbaycan ilə Çin arasında qarşılıqlı anlaşmanın və əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinə kömək edən fundamental aspektlərdir. Akademik mübadilələr, birgə tədqiqat layihələri və ali təhsil sahəsində tərəfdaşlıqlar iki ölkə arasında münasibətlər üçün özəl imkanlar təqdim edir, elmi və mədəni dialoqun zənginləşdirilməsinə öz töhfəsini verir. Azərbaycan və Çin tələbələrin və tədqiqatçıların hər iki ölkədən xaricdə təhsil alıb işləmələri üçün akademik mübadilə proqramlarını fəal şəkildə inkişaf etdirir. Bu proqramlar yalnız bilik və təcrübə mübadiləsinə kömək etməklə kifayətlənmir, həm də akademik icmalar arasında dostluq bağlarını gücləndirir. Texnologiya, tibb, ekologiya və energetika sahələri də daxil olmaqla birgə tədqiqat layihələri, ortaq maraqları və elmi tərəqqiyə yönəlmiş səyləri əks etdirir.

Elm və texnologiya sahəsində əməkdaşlıq da Azərbaycan-Çin münasibətlərində xüsusi yer tutur. Birgə innovasiya layihələrinin həyata keçirilməsi və texnoloji tərəfdaşlıq milli iqtisadiyyatların inkişafına və onların beynəlxalq səviyyədə rəqabət qabiliyyətinin artırılmasına kömək edir. Azərbaycan qeyri-neft iqtisadiyyatını inkişaf etdirərək, yüksək texnoloji sahələrə Çin innovasiyalarını və investisiyalarını cəlb etməkdə maraqlıdır. Beləliklə, təhsil və elm sahəsində birgə layihələr, akademik və elmi mübadilələr yalnız ikitərəfli münasibətləri möhkəmləndirməklə kifayətlənmir, həmçinin ölkələrin mədəni və tarixi xüsusiyyətlərinə dərin hörmət və anlayışın inkişafına kömək edir.

Azərbaycan və Çin zəngin tarixi irsə və fəal xarici siyasətə malik ölkələr kimi bir sıra müasir qlobal çağırışlarla üzləşirlər ki, bunlar birgə səylər və qarşılıqlı dəstək tələb edir. Çoxtərəfli platformalar çərçivəsində və ikitərəfli əməkdaşlıq bu çağırışların öhdəsindən gəlməyə və ortaq məqsədlərə nail olmağa hər iki ölkə üçün yeni imkanlar yaradır. Ölkələrimiz arasında münasibətlərin qlobal və regional dəyişikliklər kontekstində perspektivləri çoxümidlidir. "Bir kəmər, bir yol" təşəbbüsü çərçivəsindəki əməkdaşlıq və "Orta Dəhliz"in inkişafına yönələn layihələrdə fəal iştirak iqtisadi inkişafa və qarşılıqlı faydalı əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Həmçinin hər iki ölkə yeni sahələrdə, o cümlədən "yaşıl enerji", rəqəmsal iqtisadiyyat və elmi tədqiqatlar sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsinə maraq göstərir ki, bu da ikitərəfli münasibətlər üçün yeni perspektivlər açır. Gələcək əməkdaşlığın mühüm aspekti mədəni və humanitar əlaqələrin dərinləşdirilməsidir ki, bu, ölkələr və xalqlarımız arasında qarşılıqlı anlayış və etimada əsaslanır. Akademik mübadilələrin və birgə təhsil proqramlarının inkişafı yeni nəsil mütəxəssislərin hazırlanmasına kömək edəcək.

Göründüyü kimi, Azərbaycan-Çin münasibətləri, dərin tarixi köklərə və birgə rifaha, sadiqliyə əsaslanaraq inkişaf edir. Diplomatik münasibətlərin qurulmasının 32-ci ildönümünü qeyd edərkən Azərbaycan və Çin qarşılıqlı hörmət, etimad və əməkdaşlığa əsaslanan möhkəm zəmin üzərində gələcəyə ümidlə baxır. Birlikdə ölkələrimiz sülh, sabitlik və ümumi rifah əsasında müasir çağırışların öhdəsindən gələ və öz xalqları üçün parlaq gələcək quracaqlar.

Emin QASIMOV,

"Respublika".